Văn học nghệ thuật Cập nhật lúc 16:19:35 29/05/2015  (Lượt xem:  839 )
Cổ tích thời hiện đại về một phụ

Cổ tích thời hiện đại về một phụ nữ Chăm

BT- Buổi sáng mùa Katê tháng mười Dương lịch tức tháng bảy lịch Chăm, trời se lạnh sau cơn mưa tối. Đây là hiện tượng hiếm ở đất Phan Rang khô hạn này. Hiếm nên quý. Chắc hẳn bà chủ Nhà trưng bày văn hóa Chăm Inrahani cũng cảm nhận điều đó, nên chào tôi bằng câu tưởng vu vơ, nhưng đậm ý nghĩa:

Chị Thuận Thị Trụ biểu diễn dệt thổ cẩm tại không gian văn hóa Chăm ở Hà Nội.

- Sáng nay trời đẹp quá!

Chị Thuận Thị Trụ tiếp tôi nơi một góc ấm cúng thuộc gian ba của Nhà trưng bày. Do khiêm tốn chăng mà chủ nhân đã đặt tên cho cơ ngơi này như thế. Đáng ra phải là bảo tàng, một bảo tàng tư nhân đầu tiên và duy nhất của dân tộc Chăm hiện nay. Bảo tàng giữa cộng đồng và cho cộng đồng - như ông giáo làng về hưu Đàng Chương, người thường trực Nhà trưng bày, thuyết minh. Tôi hỏi, do đâu chị có ý định dựng lên nhà trưng bày này?

- Để đền đáp những gì mình nhận được từ bà con - chị ôn tồn nói.

Một câu trả lời khá lạ.

Đối diện với trường tiểu học, Nhà trưng bày nằm giữa sân vận động và làng nghề thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Đó là khu đất trung tâm làng văn vật Chakleng, làng hiện có mặt từ ngàn năm trước. Ngôi làng nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm, đồng thời theo truyền thuyết - đây chính là nơi chôn nhau cắt rốn của vị vua anh minh nhất của vương quốc Champa cổ: Pô Klong Girai.

Tôi xin phép chị Trụ đi một vòng thăm Nhà trưng bày. Trong khoảng diện tích khoảng bốn trăm thước vuông phân làm bốn gian gần bằng nhau, tuần tự là gian giới thiệu khái quát văn hóa Chăm. Ở đây, du khách được chiêm ngưỡng các bản sao nghệ thuật các bức tượng cổ bằng sa thạch, tủ trưng bày văn bản Chăm cổ, tủ sách Chăm hiện đại, các loại nhạc cụ, bản đồ chỉ dẫn "khu di tích Champa" và "khu dân cư Chăm". Tiếp theo là gian văn hóa - đời sống với các nông ngư cụ, đồ dùng hàng ngày, dụng cụ đánh bắt, đồ gốm… sắp đặt quanh chiếc xe trâu. Chị Trụ cho biết đây là 1 trong 3 chiếc còn lại tại Việt Nam. Gian thứ ba dành riêng cho dụng cụ dệt và các sản phẩm thổ cẩm, y trang phục Chăm cổ và hiện đại. Cuối cùng là phòng đọc với khoảng năm ngàn đầu sách các loại.

Phải nói, đây là thành quả bất ngờ và hiếm hoi từ một nỗ lực bền bỉ với tâm thế cống hiến. Tất cả từ tay trắng, từ con số không, nếu không muốn nói - “từ con số âm”. Lạ nữa, tất cả đều phục vụ miễn phí. Chị Trụ đã nhận gì từ bà con, để mà đền đáp lại bằng tặng vật quý giá như thế? - Tôi mang thắc mắc đó hỏi chị.

- Chuyện dài lắm - chị nói.

- Tôi sinh năm con trâu. Năm 1949, làng Chakleng quê tôi bị hỏa hoạn lớn. Cả làng phải dời lên sống tạm ở một khu rẫy ông Hào Piửng, cách làng non cây số về hướng Nam. Cuộc sống đã khó càng khốn hơn. Mẹ sinh tôi ở khu đất tạm dung đó. Nhà nghèo, tôi học bữa đực bữa cái. Hết chăn trâu, nấu cơm đến bồng em, nhổ cỏ… Đến nửa năm lớp 2 thì nghỉ hẳn. Nhìn mấy bạn chơi mỗi sáng cắp sách đến trường mà thèm, muốn khóc. Cực vậy nhưng tôi vẫn nuôi ước mộng sau này con cái tôi sẽ được đi du học nước ngoài. Nỗi ước này trở thành thứ ám ảnh không dứt ra được. Và rồi như mơ tôi được ra nước ngoài…

Giọng chị Trụ đều đều, trầm ấm, nhiều lúc bị sự xúc động làm đứt quãng. Rồi chị lại tiếp tục.

Vâng, chị được ra nước ngoài, nhưng bằng cánh cửa trớ trêu như chính cuộc đời chị. Đó là chị Trụ, thường được bà con Chăm gọi bằng cái tên thân mật: cô Trụ, tên tiếng Chăm là Inrahani. Cô gái Chăm ấy được trời ban cho cái duyên mặn mà, thêm giọng hát truyền cảm, với năng khiếu múa. Ngay tuổi cập kê, cô được các anh chị cho tham gia phong trào văn nghệ và thể thao làng, đi đây đó và quen biết những người Chăm tên tuổi. Rồi cô gái ấy lọt vào “mắt xanh” Fulro. Cô được đưa lên Ban Mê rồi qua Campuchia. Từ đó trôi dạt và trôi dạt.

- Ba năm làm “chiến sĩ giải phóng dân tộc”, bao nhiêu là khổ đau, máu và nước mắt - chị Trụ kể.

Rồi Fulro tan rã, chị trở về quê nhà. Đó là mùa hè năm 1973. Được một ông cha xứ thương tình cho vào làm giám thị Trung tâm Văn hóa Chàm - Phan Rang do ông quản lý. Non 1 năm, chị nghỉ việc về quê làm ruộng. Tháng 4/1975, Ninh Thuận giải phóng. Năm sau chị được giới thiệu vào làm thương nghiệp hợp tác xã. Cần cù và tháo vát, thêm tấm lòng mến trẻ, trên bố trí cho chị làm phong trào mẫu giáo xã. Rồi từ giáo viên phong trào lên hiệu trưởng, đến cán bộ chuyên trách mẫu giáo Phòng Giáo dục huyện Ninh Phước. Và cuối cùng, cận tuổi ngũ thập, hai năm sau đất nước “mở cửa”, khám phá ra tiềm năng to lớn của ngành thổ cẩm dân tộc, chị xin phép phòng nghỉ việc. Cuộc đời đầy sóng gió xoay nhanh đến không kịp thở, nhanh vượt quá mọi “ước mơ” ban đầu, chị Trụ đã “trụ” lại vĩnh viễn ở đó.

Dệt thổ cẩm là nghề mẹ truyền con nối của người Chăm. Trong Ariya Muk Thruh Palei - tác phẩm gia huấn ca nổi tiếng trong kho tàng văn học cổ Chăm, Bà tổ quê hương dạy người nữ Chăm đủ đức tính công dung ngôn hạnh, ở đó biết dệt là tiêu chí quan trọng. Chị Trụ thạo nghề từ năm lên mười, được xem như đã đảm bảo được chuẩn ấy. Trước 1975, sản phẩm thổ cẩm Chăm chủ yếu là hàng thô làm ra để phục vụ cho phong tục tập quán, một ít dùng trong sinh hoạt hàng ngày, số còn lại được mang lên bán cho đồng bào Tây nguyên anh em. Sau khi đất nước thống nhất, phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, cả làng theo tiếng kẻng ra đồng sản xuất. Cạnh đó, do khan hiếm nguyên liệu, người nữ Chăm Mỹ Nghiệp không còn ai làm nghề nữa. Đến đầu những năm 80, dệt thổ cẩm Chăm có dấu hiệu phục hồi, nhưng vẫn mang tính tự cung tự cấp là chính. Mãi khi Cơ sở dệt thổ cẩm Chăm Inrahani ra đời vào năm 1991, thổ cẩm Chăm mới phục hồi đúng nghĩa, từ đó phát triển mạnh mẽ.

“Inrahani chính là câu trả lời cho câu hỏi: Làm thế nào để phát triển nghề thủ công truyền thống của đồng bào dân tộc. Tức là tạo ra những sản phẩm đáp ứng thị hiếu của khách hàng, mà không làm mất đi vai trò quan trọng của nó trong việc giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc” - Tôi nhắc lại phát biểu của bà Lê Thị Nhâm Tuyết, Giám đốc CGFED, Thời báo Kinh tế Việt Nam đăng ngày 9/1/1997, chị Trụ im lặng. Lát sau chị nói:

- Cũng cam go lắm, em ạ. Yêu nghề tổ tiên để lại, muốn nối gót ông bà, tôi cũng đã thử “nao Churu” đi buôn Thượng. Thay vì lên Tây nguyên như mọi người, tôi gồng gánh cả nhà vào miền Tây. Hậu quả là thất bại. Tay trắng hoàn trắng tay. Hai vợ chồng lại bắt đầu làm lụng và tích cóp. Được một cửa hiệu ở thành phố đặt hàng, tưởng ngon ăn, ai dè cuối cùng hàng bị trả lại. Lý do: vải phai màu. Thổ cẩm chất cả đống trong kho không biết phải làm gì với nó, tôi phân phát cho bà con dùng. Rồi lần thứ ba, khi khâu phẩm nhuộm được giải quyết, thì vấn đề khác lại phát sinh. Do dệt thủ công, mặt vải không đều, hàng bị trả lại đến một nửa. Tôi ôm đống vải không biết kêu ai, nghĩ bụng đành sớm giã từ sự nghiệp thôi. Nhưng không, nửa đêm, tôi lay anh Trạm chồng tôi dậy: em có cách rồi!

- Nghĩa là chuyển bại thành thắng… - Tôi hỏi?

- Gần như thế.

Tôi tự đặt câu hỏi: Tại sao mình cứ làm hàng thô, mà không chế biến thành các sản phẩm nhỏ từ “đống” hàng thải này? Tại sao mình cứ sản xuất bỏ mối mà không tự thuê cửa hàng để tiêu thụ chúng? Nghĩ là làm. Mười, mười lăm, hai mươi… mẫu mã khác nhau lần lượt ra đời. Chúng tôi thuê một cửa hàng trong Thương xá Tax giới thiệu và bán sản phẩm. Bà con nông thôn Chăm chưa ai nghĩ ra cách chế tác thổ cẩm dân tộc ra các mẫu mã như thế, nói chi việc có cửa hàng thổ cẩm ngay trung tâm Sài Gòn. Khó ai tưởng tượng ra hiện tượng ấy, bởi cả hai đều là đầu tiên. Thế rồi chỉ trong vòng một năm, hàng thổ cẩm xuất xưởng Inrahani có mặt tại các đại lý ở nhiều thành phố lớn. Đến năm 2000, Công ty TNHH dệt may thổ cẩm Chăm Inrahani ra đời.

Buổi chiều, tôi xin phép chị Trụ vào các gia đình xem thợ dệt. Đã thấy mùi Katê qua màu áo, nụ cười của mấy nhóm trẻ đang diễn tập văn nghệ ngoài sân vận động. Đã nghe mùi Katê từ hương cỏ tươi non, chồi non cây rừng mới nhú. Chị Trụ giới thiệu tôi dăm thợ cả tay nghề cao. Chị Chạm kể:

- Không hiểu cô Trụ làm thế nào mà có tháng cả làng dệt ngày đêm cũng không kịp cho cô. Xưa nay có như vậy đâu. Rồi là hoa văn, hồi tôi còn nhỏ hoa văn đếm chưa hết trên đầu ngón tay, nay không biết bao nhiêu mà kể. Chẳng biết cô Trụ lấy từ đâu ra nữa…

- Thế tiền lương thế nào? - Tôi hỏi.

- Ăn khoán thôi, không phải lương. Mỗi tuần bà con trông cô Trụ về có tiền gửi cho con học Sài Gòn… Không còn lo đói no nữa đâu…

Tôi thử nhẩm tính, công nhổ cỏ 50.000 đồng/ngày, trong khi thợ dệt trung bình được 80.000 đồng, lại được ngồi mát. Đó là thời giá của ba năm trước, và cách dệt là của “thuở xa xưa”. Nay đã khác. Chính chị Trụ là người cải tiến từ khung dệt thủ công sang bán thủ công. Chị Thạng nhớ lại, lần đầu khung dệt mới về làng bị bà con phản ứng dữ. Nghề truyền thống ông bà bị cải biến và suy thoái tới nơi với thứ khung “nhập ngoại” này. Nhưng rồi ba năm thành lệ, người Chakleng lần nữa “cảm ơn cô Trụ”.

Kỹ thuật mới không những không giết chết ngành nghề truyền thống mà còn làm cho sản phẩm thổ cẩm chuẩn hơn, phong phú và đa dạng hơn.

- Theo chị, “cô Trụ” có thực sự giỏi không? - Tôi ướm hỏi chị Chạm.

- Giỏi chớ em. Không giỏi làm sao mà được Trung ương cấp Huy hiệu Bàn tay vàng thổ cẩm, không giỏi làm sao có mấy chục nước mời đi dự hội chợ triển lãm…

- “Cô Trụ” nói xây dựng Nhà trưng bày như là cách đền đáp dân làng…

- Nói là nói vậy thôi. Cô Trụ làm ơn cho làng này nhiều lắm đó. Nào là tặng phần thưởng cho học sinh, tặng quà cho bà con nghèo gặp thiên tai, giúp riêng cho người tàn tật, neo đơn mỗi năm, rồi mấy đợt góp tiền mổ đục thủy tinh thể cho bà con trong huyện… nhiều lắm kể không hết đâu. Cô Trụ còn dùng tài ngoại giao xin Quỹ Sứ quán Canada xây nhà mẫu giáo cho làng Mỹ Nghiệp với làm hệ thống nước sạch ngay từ năm 2001. Biết là lúc đó hầu hết làng Chăm trong tỉnh vẫn còn xài nước giếng với nước lấy từ sông lên. Riêng phần tôi, tôi vô cùng biết ơn cô Trụ về việc tạo công ăn việc làm cho bà con phụ nữ trong palei, có gia đình tôi trong đó.

 

* * *

Cuộc đời trôi dạt đầy sôi động với óc sáng tạo kỳ lạ và tinh thần cống hiến của người phụ nữ Chăm này có sức lôi cuốn không thể cưỡng. Cuối tháng 4/2013, tôi theo chị Trụ cùng mươi nghệ nhân Chăm ra Huế dự Festival làng nghề Việt Nam. Chị Trụ và Công ty TNHH dệt may thổ cẩm Chăm đại diện cho làng nghề thổ cẩm làng Mỹ Nghiệp, bên cạnh trình diễn nghệ thuật múa - nhạc phục vụ Festival. Hơn trăm mẫu mã được trưng bày trong không gian thoáng, đẹp. Mới chỉ một phần ba thôi đó - chị Trụ nói. Từ khăn trải bàn, drap cho tới túi xách, ví các loại; từ quần áo, mũ nón các thứ cho đến búp bê hay ba lô… Tất cả đều được chế tác từ thổ cẩm hoặc phối bằng vải thổ cẩm.

- Thổ cẩm Chăm có ưu thế ở hoa văn đa dạng, chúng gợi ý cho người tạo mẫu chế tác các sản phẩm nhỏ vừa túi tiền và thích hợp với thị hiếu khách hàng.

- Em nghe chị Thạng bảo trước đây thổ cẩm Chăm chưa có nhiều hoa văn như thế…

- Đúng hơn là có, nhưng thất truyền thôi. Chúng lưu lạc tận trời Tây ấy. Tôi may mắn có chị bạn ở Pháp, tôi nhờ chị photo màu gửi về 18 hoa văn đã mất kia. Thêm các hoa văn được sưu tầm trong dân, tôi tập hợp được 36 hoa văn nền, từ đó cách điệu ra hơn 50 hoa văn khác. Trong thổ cẩm, cách phối màu hay sắp đặt hoa văn quan trọng không kém, nó tạo cảm giác lạ, không gây nhàm chán cho khách hàng quen thuộc.

Tôi hỏi chị: - Đâu, chị chỉ cho em xem thử một mẫu được không. Chị Trụ đưa ra 6 tấm vải - Đây là hoa văn Jal, hoa văn “mắt lưới” khá phổ thông. Chị giảng giải: - Nếu cứ làm như xưa thì đơn điệu, dễ gây nhàm chán. Chị đã ghép thành hoa văn Jal đôi, rồi Jal nối nghĩa là không bị cắt bởi vạch ngang, hay hoa văn Jal ghép với hoa văn Kacak (thằn lằn); và ngay các “đường xe” chạy dọc cũng được sắp đặt lại… Tất cả tạo nên sự đa dạng các hoa văn; đó là chưa nói đến cách phối màu, góp phần không nhỏ vào sự phong phú cho thổ cẩm Chăm.    

Làm sao một nghề truyền thống dân tộc đứng trước nguy cơ biến mất lại sống dậy mạnh mẽ như thế? Làm thế nào mà một người phụ nữ dân tộc thiểu số “thất học” đang ở tuổi xế chiều biết biến một nghề còn mang thuần tính văn hóa trở thành một mặt hàng kinh doanh, để tạo ra bao nhiêu công ăn việc làm cho cộng đồng suốt mấy chục năm liên tục như thế? Tôi không thể dùng ngôn từ nào khác, ngoài: nghị lực, tài năng và tinh thần cống hiến.

Theo bước chân chị Trụ vào tận quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh, nơi chị đang sở hữu một cơ ngơi khá bề thế. Một phòng trưng bày và bán sản phẩm, một phòng tạo mẫu và tiếp khách, một phòng truyền thống gia đình… Tôi khá ngạc nhiên: công ty chị Trụ nổi tiếng cả trong lẫn ngoài nước chỉ còn lèo tèo vài thợ may!

- Nhiều năm liền chị phải nuôi ăn - ở - làm đến 200 công nhân cùng lúc đó - như hiểu ý tôi, chị Trụ giải thích.   

Thời cuộc đã thay đổi, lối làm ăn cần đổi khác. - Cho các cháu nhận về may gia công - chị Trụ nói. Vả lại chị cũng đã quá lục thập rồi, đáng hưu đâu từ mươi năm trước rồi. Nhưng không, chị Trụ cần phải trụ lại. Chị vừa dựng lên một cơ sở may nhỏ ở Bình Tân cách văn phòng hiện tại dăm cây số. - May mẫu là chính - chị tiếp - tập trung vào “tinh”, chứ không còn đại trà như trước. Và chờ…

- Chờ thằng Út ra trường - chị Trụ nói, ánh mắt đầy tự tin. Trong 5 đứa con, chỉ có mỗi nó là ham nghề thổ cẩm này. Cũng may cho nghề truyền thống ông bà, càng may hơn cho truyền thống gia đình. Cháu nó đang năm cuối rồi…

Qua ánh mắt của chị Trụ, tôi tin Jakha - đúng, tên em là Jakha - sẽ là người nối nghiệp mẹ. Với trình độ học vấn, qua tiếp nhận vốn kinh nghiệm quý báu của mẹ và nhất là với sức trẻ, Jakha chắc chắn sẽ làm được. Và còn hơn thế, biết đâu.

Bút ký: Kiều Maily

CÁC TIN BÀI KHÁC
Xem thêm >>
Xem tin theo ngày
Thông tin cần biết
Chung tay vì trẻ em mồ côi, khuyết tật

BT- Mới đây, Chi đoàn Nhà hát ca múa nhạc Biển Xanh, Chi đoàn Phòng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy (PC66) và Chi đoàn Chi cục Thủy sản Bình Thuận đã phối hợp thực hiện công trình thanh niên năm 2017 tại Trung tâm Nuôi dạy và hướng nghiệp trẻ mồ côi, khuyết tật Thiện Tâm (thị trấn Tân Minh, Hàm Tân). Hiện trung tâm đang nuôi dưỡng 82 trẻ mồ côi, khuyết tật.

Xem chi tiết
Phan Thiết:  Hơn 100 hộ dân Xóm Dừa sống chung với rác

BT- Trong nhiều năm, hơn 100 hộ dân tại Xóm Dừa (khu phố 5, Phú Tài - Phan Thiết) phải sống chung với tình trạng ô nhiễm môi trường bởi nguồn rác thải ngổn ngang ứ đọng, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh cao...

Xem chi tiết
Mượn tiền nhưng không trả, có thể khởi kiện ra tòa được không?

 BTO- Kính thưa luật sư! Tôi có cho bạn tôi vay số tiền là 60 triệu đồng bạn tôi viết giấy tay hẹn 3 tháng không trả được sẽ chịu hoàn toàn trước pháp luật, nhưng đến nay qua thời gian hẹn trong giấy gần 1 năm vẫn không trả hẹn.  Hết lần này đến lần khác nhưng vẫn không trả, tôi chỉ có giấy viết tay vậy  có thể khởi kiện ra tòa được không và án phí như thế nào. Kính mong luật sư tư vấn giúp đỡ cho tôi

Xem chi tiết
Quyết liệt tranh chấp lối đi chung

 BTO- Ông Lê Văn Ba thôn 3, xã Hồng Sơn, huyện Hàm Thuận Bắc đại diện cho nhiều hộ dân bức xúc phản ánh đến UBND xã Hồng Sơn về việc: “Ngày 17/3/2017 ông Nguyễn Thanh Hải tự nhiên rào lối đi chung của nhiều hộ dân đã sử dụng nhiều năm qua. Việc làm sai trái của ông Hải đã bị các hộ dân kịch liệt phản đối”.

Xem chi tiết
Những “chiếc bẫy” ven quốc lộ 28

BT- Đoạn đầu quốc lộ 28 qua địa bàn xã Hàm Liêm, huyện Hàm Thuận Bắc đã xuất hiện gần 20 chiếc hố nằm rải rác trên phần đan che rãnh thoát nước hai bên đường này, từ lâu nay. Chỉ một đoạn từ cầu Đôi 2 đến cầu Trắng ở đây chúng tôi đã đếm hơn 10 chiếc hố như thế.

Xem chi tiết
Tìm nhà để trả lại “của rơi”

BT- Mới đây, tôi vào thôn Phú Điền, xã Hàm Phú, huyện Hàm Thuận Bắc thăm cậu em bị bệnh. Tôi được nghe bà con trong xóm khen ngợi về chuyện người chạy xe ôm trả lại cái bóp cho chị Bình. Ai cũng nói thật may mắn cho chị, rõ là “số không mất của”. Tôi liền tìm đến nhà và được chị Bình cho biết: “Tôi làm công nhân ở khu công nghiệp Phan Thiết. Hôm chủ nhật vừa qua, tôi từ gia đình chồng ở xã Hàm Phú về nhà mẹ ở phường Xuân An, TP. Phan Thiết để thăm gia đình, chăm sóc mẹ già. Khi đi từ thôn Phú Điền, xã Hàm Phú đến đoạn quốc lộ 28 qua xã Hàm Chính, tôi phát hiện bị rơi mất chiếc bóp, trong đó có tiền, nhiều giấy tờ tùy thân, thẻ ATM, giấy phép lái xe, chứng minh nhân dân...

Xem chi tiết
Hỗ trợ trực tuyếnHotline: 0918680377 - 0623604533
Link tài trợ: Xem Tivi Online | Tivi Online | thiết kế website phan thiết| | Xe tải Veam | ve may bay | chuyen van phong | chuyển nhà trọn gói hà nội | dich vu chuyen nha | chuyen nha tron goi | dich vu chuyen nha | chuyển văn phòng | phu lieu may mac | vay tín chấp | Mỹ phẩm Sk ii | kinh nguyệt không đều | Thùng carton giá rẻ tphcm | Gội xả phục hồi tóc hư tổn orzen | Dịch vụ mua hàng amazon | lan can kính | vach ngan ve sinh | choi game vui | mua ban nha dat phan thiet | iwin | phan mem quan ly | ionline | tai ionline | game danh bai | bigkool | uc browser | tai game | tai game danh bai | bigkool | Tai opera mini | Tai army | bai tien len | download iwin | Đồng hồ Citizen| Đồng hồ Seiko| Cafe rang xay| Đồng hồ đeo tay nam| Đồng hồ G-Shock| Đồng hồ nữ| Đồng hồ| Căn hộ Xi Grand Court| Đất Nhơn Trạch| Đồng hồ Casio| Cafe sạch| Tuyển nhân viên kinh doanh bất động sản| Sửa đồng hồ| Cà phê nguyên chất | The Southern Dragon| | yen sao Mui Ne | Y tế Việt Nam | Cao đẳng Dược Hà Nội | Trung cấp Y Dược | Trung cấp Y Hà Nội | Cao đẳng Dược Hà Nội xét tuyển | Trường Cao đẳng Dược Hà Nội | Cao đẳng Y Hà Nội | Phục hình răng Thẩm mỹ | Y khoa Việt Nam | Y học cổ truyền Tp HCM | Trình Dược Viên | Thuốc Bắc | Nhà thuốc GPP | Thuốc Nam | Thi THPT Quốc gia 2017 | Cao đẳng Dược | Trung cấp Y | xsmb